लिखित कथाहरु

यथाशक्य रोगको उचित पहिचान र त्यसको निदान

२०७३ साल बैशाख २७ गते सोमबारको दिन मौसम बाहिर जति शान्त थियो, त्यति नै अस्तव्यस्त थियो उप–क्षेत्रीय अस्पताल, डडेलधुरा । भित्र बाहिर गरिरहेका बिरामीहरुको बाक्लो चहलपहलले गर्मी याम शुरु भएको प्रष्ट संकेत गरिरहेको थियो । नियमित जसो दिउँसोको ३ बजे ओ.पी.डी. मा बिरामीहरुको जाँच सकेर आकस्मिक कक्ष (त्यसदिन ड्युटी पनि आफ्नै भएकोले) तिर गए । सानो कोठामा जसो तसो राखिएका ५ वटा शैया छन् । देब्रे पट्टिको ४ नम्बर बेडमा पल्टिरहेकी एउटी छट्पटाइरहेकी महिला छिन । उनको दाहिने हातमा गुलाबी रंगको क्यानुला र झुन्डिरहेको सलाइनको बोतल छ । मेरो नजर ति महिला माथि पर्छ । करिब २०–२२ वर्षकि विवाहित झैँ लाग्न...

जीवनको पहिलो पोष्टिङ्गको दौरानमा सिकेको पाठ

काठमाडौं लगायतका अन्य सुविधा सम्पन्न अस्पतालहरुमा जस्तो शल्यक्रियाको लागि आवश्यक उपकरणहरु तथा ब्लड बैंकको सुविधा नेपालको ग्रामीण अस्पतालहरुमा कहाँ उपलब्ध छ र । अरु कुरा त परै जाओस् विद्युतको नियमित उपलब्धता समेत छैन । वि.स. २०७३ सालको माघ महिनामा एनेस्थेसिया एसिस्टेन्ट कोर्स पुरा गरेपछि मेरो शुरुवाती पोस्टिङ्ग बझाङ्ग जिल्ला अस्पतालमा भयो । तालिमको दौरानमा काठमाडौंमा एनेस्थेसियोलोजिष्ट डाक्टरहरुसँग मिलेर शल्यक्रिया गरिरहेको अनुभव र बझाङ्ग जिल्ला अस्पतालमा गएर एमडीजिपी डाक्टरसँग शल्यक्रिया गर्नुपर्दाको छुट्टै अनुभव थियो । आफूभन्दा अग्रज डाक्टरहरुको सहायता विना शल्यक...

यातायात विहिन बाजुरा जिल्ला अस्पताल – जीवनको पहिलो डरलाग्दो क्षण

गत वैशाख महिनाको अन्तिम हप्ता, म विभिन्न कठिनाई सहित आफ्नो कार्यथलो बाजुराको मार्तडीको जिल्ला अस्पतालमा पुगेको केही दिन भएको थियो, मसँगै बसमा बाजुरा आउनु भएकि पान्डुसेन हेल्थपोष्टमा कार्यरत नर्सिङ स्टाफ मधु श्रेष्ठले राति करीव १० बजे तिर मलाई फोन गरेर भन्नुभयो – “डाक्टर साव ! एकजना गर्भवति आमा जो भर्खरै यहाँ आइपुग्नु भएको थियो, उहाँको पेट भित्रको बच्चाको हात र नाल दुवै अचानक बाहिर निस्क्यो, र पाठेघरको पानी पनि आफै बगेर आयो ।”उहाँको यो कुरा फोनमा सुनेर म अक्क न बक्क भएँ । हेल्थपोष्टमा डेलिभरि गर्न असम्भव थियो भने यता मार्तडी जिल्ला अस्पताल आउन पनि ५–६ घण्टा लाग्ने थियो । बढो म...

ताप्लेजुङ्गमा पहिलोपटक एपेण्डीसाइटिसको अपरेसन

ताप्लेजुङ्ग पूर्वाञ्चल क्षेत्रको अन्तिम, अरुको तुलनामा सबैभन्दा विकट र हिमाली जिल्ला मध्येमा पर्दछ । यहाँको स्वास्थ्य सूचकहरु विगतमा कम नै देखिन्छन् । केही वर्ष देखि फाट्टफुट्ट सिजरियन सेक्सन (पेट चिरेर बच्चाको डेलीभरी गर्ने शल्यक्रिया) भए पनि अरु अपरेसन भएका थिएनन् । निक साइमन्स इन्स्टिच्यूटको सहयोगमा म मेडिकल जनरलिस्ट, मेडिकल अधिकृत, एनेस्थेटिक असिष्टेन्ट साथै स्टाफ नर्स ताप्लेजुङ्ग जिल्लामा कार्यरत छौं । सो टिम तथा अस्पतालका अरु चिकित्सक तथा प्यारामेडिक्सले अस्पतालको सेवा बढाउन हरदम प्रयास गरिरहेका छौं । यहाँको टिमको अथक प्रयासले केही नयाँ सेवा तथा अपरेसन गर्नलाई मद्द...

स्वास्थ्य संस्था र स्थानीय निकाय विचको समन्वयमा सर्पदंश व्यवस्थापन कार्यक्रम

२०७२ साल माघ ३ गते निजगढ प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रको समन्वयमा निजगढ नगरपालिकासँग सर्पदंश व्यवस्थापन संचालनमा ल्याउने विषयमा छलफल भए पश्चात् सोही अनुरुप नगरपालिकाले आफ्नो वार्षिक योजनामा सर्पदंश व्यवस्थापनको लागि आवश्यक जनशक्ति, औजार तथा औषधिहरु सहितको विस्तृत कार्ययोजना नगरपालिका र बारा जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयमा पेश ग-यो । जस अनुसार यस प्रा.स्वा.के. मा सर्पदंश व्यवस्थापन संचालनको लागि जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयबाट आवश्यक सहयोगहरु प्रदान गरिने प्रतिवद्धता प्राप्त भयो ।यसै बीच मैले सर्पदंश व्यवस्थापन सम्बन्धी Epidemiology and Diseases Control Division (EDCD) बाट संचालित तालिममा सहभागी हुने अवसर पा...

मानसिक रोग, एक सामाजिक समस्या

मानसिक स्वास्थ्यको उपचार सेवा अत्यन्तै सीमित र शहर केन्द्रित रहेकोमा बिगत २ वर्षदेखि बाहुनी प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रले मानसिक स्वास्थ्य तथा परामर्श केन्द्र नेपालको सहयोगमा समूदाय स्तरमा बेलैमा पहिचान तथा उपचार सेवा प्रदान गर्ने उद्देश्यले सामूदायिक मानसिक स्वास्थ्य तथा मनोसामाजिक परामर्श सेवा उपलब्ध गराउँदै आएको छ । सूचना तथा शिक्षाको अभावको कारणले गर्दा मानसिक समस्यालाई सामाजिक कलंकको रुपमा लिने गरेकोले मानसिक समस्याबाट पिडित ब्यक्तिहरु खुल्ला रुपमा समाजमा बाहिर आई उपचार प्रकृयामा आउन सकेका छैनन् । जसले गर्दा समयमा उपचार तथा उचित मनोपरामर्श सेवा नपाई समस्या झन् झन...

सुनिता पुन र उनको आकांक्षा

यो कथा गुल्मी जिल्लाको बिरबासमा बस्ने ३० बर्षकी सुनिता पुनको हो । उनी पेशाले कपडा बुन्ने काम गर्छिन । उनले तीन बर्ष पहिले एक ब्यापारीसँग बैवाहिक बन्धनमा बाँधिएकी थिईन् । सन् २०१० मा उनी पहिलो पटक गर्भवती भईन् र ४०+२ हप्तापछि छोरालाई जन्माईन् । उनको प्रसवास्था सामान्य भए तापनि उनी घर फर्के लगत्तै उनको शिशु अकस्मात विरामी भयो र मृत्यु भयो ।सोही बर्षको अन्ततिर सुनिता पुनः गर्भवती भइन् । दोस्रो गर्भधारणको तीन महिना पछि उनलाई एपेन्डिसाइटिस भयो र लुम्बिनी मेडिकल कलेज, पाल्पामा एपेन्डिसेक्टोमी गराइन् । भर्ना गरे लगत्तै उनको पेटको अल्ट्रासाउन्ड गरियो जसले सुन्निएको एपेन्डिक्स्का साथ...

आठौं सेजरियन सेक्सनको कथा

म कालीकोट आएको २ महिना बितेछ । आज बिहान हामीले गरेको सेजरियन सेक्सन आठौं थियो र मलाई लाग्छ यसलाई अलिकति फर्केर हेरिनुपर्दछ । यो बेला मनसुन उत्कर्षमा छ भने सडक र परिवहन चरम दुरावस्थामा छन् । यति नै बेला स्थानीयरुपमा उत्पादित विद्युत पुर्वानुमान गर्न पनि झनझन कठिन भैरहेको छ । कहिलेकाहीं भोल्टेज बढेर भुट्ने खालको हुन्छ भने कहिले चाहीं बत्ती नै नबल्ने हुन्छ । ती विशाल पहाडहरू माथि कैयौं दिनदेखि बाक्लो बादल डुलिराखेको छ । सौर्य ब्याट्री चार्ज हुने कुनै उपाय नै छैन । र यस्तै समयमा पहिलो पटक गर्भवती भएकी २० वर्ष उमेरकी होंची महिलाको सामना गर्नुपर्छ हामीलाई । रातभरिमा पाठेघरको खुम्चाई प...

कर्णाली अञ्चलमै पहिलो पटक पेटको शल्यक्रिया

अबेर राती, फोनको घण्टी बज्यो र सोचेजस्तै त्यो बोलावट अस्पतालबाट थियो । दुईजना डाक्टरहरूको साथमा म आफैं विरामी हेर्न गएँ । एक जना विरामी दुई दिनदेखि पेट दुखेको शिकायत गर्दै थिइन् । उनको दुखाई मध्यम खालको थियो भने उनको अरु कुनै शिकायत थिएन । आकस्मिक सेवाका कर्मचारीले एसिलक र बुस्कोपानको सुई दिइसकेका थिए तर उनी भन्दै थिइन् कि केही सुधार भएको छैन र दुखाइ पनि बढ्दो छ भनेर । मैले बिरामी र उनको परिवारका सदस्यहरूबाट विमारको बिस्तृत इतिहास पत्ता लगाउने कोशिश गरें तर कुनै सान्दर्भिक बिन्दु भेट्न सकिन ।त्यस्तैमा उनले चिकित्सकीय परिक्षण गराइन र दाँया कम्मरको क्षेत्रतिर दुख्ने बाहेक अरु खरा...

दुर्गम क्षेत्रमा डाक्टर हुनुपर्दा

“नमस्ते डाक्टर साब !” अस्पतालबाट हिड्नै लाग्दा एउटा मधुरो आवाजले मलाई रोक्यो । २०६७ आषाढ २ गते दिनको ४ बजेको समय थियो त्यो ।“नमस्ते !” मैले नचाहँदा नचाहँदै उत्तर फर्काएँ । दिनान्तमा फेरि अर्को विरामी ? हे भगवान ! के अन्तिममा मैले चाहेको यहि थियो त । यी विरामीहरू किन समयमै उपचार गराउन आउँदैनन् ? म सोच्दै थिएँ । मैले केही शब्द बोल्नु अगावै जिङरिङ्ग कपाल र थकित अनुहार भएको पातलो अधवैंशे व्यक्तिले मेरो ध्यानाकर्षण गर्यो । उसको चाउरी परेको निधार र राता आँखाले उसलाई वास्तविक उमेर भन्दा धेरै बुढो देखाएको थियो । सायद, उसले हप्तौंसम्म आफ्ना लुगाहरू धोएका थिएनन् होला । मेरा सोचहरू एक्कास...

सल्यान अस्पतालमा पहिलो सेजरियन सेक्सन

बि.स २०४२ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री मरिचमान सिंह श्रेष्ठको पहलमा सल्यान अस्पतालको स्थापना भएको थियो । सल्यान खलंगामा रहेको यो अस्पाताल मुख्य बजार क्षेत्रबाट ३ किलोमिटर टाढा छ । कुल १५ शैयाको यो अस्पतालले स्थापना काल देखि अहिले सम्म कुनै पनि शल्य चिकित्सकीय सेवा प्रदान गरेको छैन । मुख्यतया अस्पतालमा शल्य चिकित्सकीय सेवा शुरु गर्न र अस्पताल व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानबाट एमडीजिपी  सकाए लगत्तै एनएसआई मार्फत म सल्यान अस्पताल पठाइए । आफुले भोग्नुपर्ने चुनौतीहरूबारे म पूर्णत सचेत थिएँ । सल्यान पुगी अस्पतालको अवस्था थाहा पाइसकेपछि मला...

पूर्ण इतिहास लिन सके हुन्छ रोगको निदान

२०६८ सालको आश्विन महिनाको एकदिन म OPD मा बसेर बिरामी जाँचिरहेको थिएँ । २४ बर्षको कल्पना राना नामकी एकजना युवती OPD मा आईन् र निकै निराश हुँदै “सर, म त मर्छु होला, मलाई अब सन्चो हुँदैन होला” भन्दै लामो श्वास तान्दै मेरो छेवैमा बसिन् । मैले उनितिर फर्केर किन, के भयो र, भनि सोधें । उनको हातमा एउटा फाइल थियो जसमा उनले धेरै अस्पतालहरुमा जाँच गराएर औषधी खाएका रिपोर्टहरु राखिएका थिए ।म उनको History लिँदै थिए । उनको भनाइमा उनलाई विगत डेढ वर्ष देखि खाना खान मन नलाग्ने, जतिखेर पनि जाडो भइरहने, दिक्क लाग्ने, एकान्तमा बस्न मन लाग्ने, निराश मात्र लागि रहने, शरीरका सबै जोर्नीहरु तथा शरीर दुख्ने, बढी थकाई लाग्...